Önce ve sonra
Aynı beceriyi ölçen iki soru. Her ikisinde de "Bağlamı gizle" düğmesini dene ve ne olduğuna bak.
Veriler soru kökünde mi, bağlamda mı?
6. sınıf, Kesirlerle işlemler. Bir kesrin kesrini bulma becerisini ölçen iki soru. Birinde bağlam süstür, diğerinde bağlam sorunun kendisidir.
Bir okulun tiyatro kulübü yeni oyununa hazırlanıyor.
Bağlam gizlendi. Soru yine de çözülebiliyor: bütün veriler soru kökünde. Bağlam yalnızca süs.
Kulüpte 24 üye vardır. Üyelerin 'ü sahne ekibindedir. Sahne ekibindekilerin 'ü ışık düzenini yönetmektedir. Sahne ekibinde olup ışık düzenini yönetmeyen kaç üye vardır?
- A6
- B12
- C24
- D36
Seçeneklerin gerekçeleri
- AIşık düzenini yönetenlerin sayısı; sorulan ise yönetmeyenler.
- BDoğru cevap.
- CTüm üye sayısı. Sahne ekibinin bir kısmı, kulübün tamamı kadar olamaz; hesapsız elenir.
- DÜye sayısından büyük; hesapsız elenir.
Bir okulun tiyatro kulübünün kayıt defterine şu not yazılmıştır: “Kulüpte 24 üye var. Üyelerin 'ü sahne ekibinde, geri kalanlar kostüm ekibinde. Sahne ekibindekilerin 'ü ışık düzenini yönetiyor.”
Bağlam gizlendi. Soru çözülemiyor: üye sayısı ve kesirler bağlamda. Bağlam sorunun parçası.
Sahne ekibinde olup ışık düzenini yönetmeyen kaç üye vardır?
- A6
- B10
- C12
- D18
Seçeneklerin gerekçeleri
- AIşık düzenini yönetenlerin sayısı (18'in 'ü). Sorulan, yönetmeyenlerdir.
- B'ü sahne ekibine değil tüm kulübe uygulamak: 24'ün 'ü 8, 18 − 8 = 10.
- CDoğru cevap: 24'ün 'ü 18, 18'in 'ü 6, 18 − 6 = 12.
- DYalnızca sahne ekibinin sayısı; ikinci adım atlanmış.
Ne değişti?
- Veriler (24 üye, ve ) soru kökünden bağlama taşındı. Eski soru bağlamsız da çözülüyordu; yenisi çözülemiyor.
- Kök kısaldı: ne istendiği var, nasıl bulunacağı yok.
- Eski seçeneklerden 24 ve 36 hesapsız elenebiliyordu. Yeni seçeneklerin her biri gerçek bir hataya dayanıyor: yalnızca ışık ekibini bulmak (6), kesri yanlış bütüne uygulamak (10), ilk adımda durmak (18).
Aynı soru, farklı seçenekler
5. sınıf, Alan ölçme ve kalanlı bölme. Bağlam ve kök aynı kalıyor; yalnızca seçenekler değişiyor. Doğru cevaba, hesap yapmadan ulaşılabilir mi?
Bir okulun çalışma odasının zemini kaplanacaktır. Oda, 8 m uzunluğunda ve 6 m genişliğinde dikdörtgen biçimindedir.
Odanın bir köşesinde 2 m × 3 m'lik sabit bir dolap bulunuyor; dolabın altı kaplanmayacak.
Kaplama malzemesi her biri 4 m²'yi kaplayan paketler hâlinde satılıyor ve paketler bölünemiyor.
Bağlam gizlendi. Soru çözülemiyor: ölçüler ve paket bilgisi bağlamda.
Odanın zemini için en az kaç paket kaplama malzemesi alınmalıdır?
- A2
- B11
- C42
- D168
Seçeneklerin gerekçeleri
- ABir paket 4 m² kaplar; 2 paket 8 m²'dir. Hesapsız elenir.
- BDoğru cevap.
- CKaplanacak alanın kendisi (m²); paket sayısı değil. Birim karışıklığı.
- D42 × 4: alanı paketle çarpmış. 168 paket 672 m² kaplar; hesapsız elenir.
Bir okulun çalışma odasının zemini kaplanacaktır. Oda, 8 m uzunluğunda ve 6 m genişliğinde dikdörtgen biçimindedir.
Odanın bir köşesinde 2 m × 3 m'lik sabit bir dolap bulunuyor; dolabın altı kaplanmayacak.
Kaplama malzemesi her biri 4 m²'yi kaplayan paketler hâlinde satılıyor ve paketler bölünemiyor.
Bağlam gizlendi. Soru çözülemiyor: ölçüler ve paket bilgisi bağlamda.
Odanın zemini için en az kaç paket kaplama malzemesi alınmalıdır?
- A10
- B11
- C12
- D14
Seçeneklerin gerekçeleri
- A42 ÷ 4 = 10 kalan 2: kalan 2 m² için de bir paket gerekir; paketler bölünemez.
- BDoğru cevap: 48 − 6 = 42 m²; 42 ÷ 4 = 10 kalan 2, yani 11 paket.
- CDolabın altını da kaplamak: 48 ÷ 4 = 12.
- DDolabın alanını çıkarmak yerine eklemek: 48 + 6 = 54; 54 ÷ 4 = 13 kalan 2, yani 14.
Ne değişti?
- Bağlam ve kök aynı kaldı; yalnızca seçenekler değişti.
- Eski seçeneklerde 2 ve 168, paket başına 4 m² bilgisiyle hesapsız elenir; 42 ise paket sayısı değil alandır. Hiçbiri bir öğrenci hatasından doğmuyor.
- Yeni seçenekler aynı birimde ve yakın aralıkta: kalanı atmak (10), kaplanmayacak alanı çıkarmamak (12), alanı çıkarmak yerine eklemek (14). Doğru cevaba ancak doğru akıl yürütmeyle ulaşılır.